0114-KDIP3-2.4011.602.2026.3.MG

Interpretacja indywidualna

– stanowisko nieprawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

20 maja 2026 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

Kredytobiorca A.B. zawarła w dniu 10 października 2006 r. z X. Bank S.A. z siedzibą w C. umowę kredytu hipotecznego nr (…). Kredyt został udzielony przez bank, a zatem podmiot, którego działalność podlega nadzorowi państwowego organu nadzoru nad rynkiem finansowym, uprawniony do udzielania kredytów na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady funkcjonowania takich podmiotów.

Ww. kredyt hipoteczny był indeksowany do waluty CHF, zaś kwota udzielonego kredytu wyniosła 300.000,00 PLN. Celem kredytu (wskazanym w par.2 ust.3 umowy) było sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym położonego w D. (Polska) przy ul. (…). Kredytobiorca A.B. zawarła przedmiotową umowę jako konsument, lokal zakupiony został na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych kredytobiorcy. Okres kredytowania określono na 420 miesięcy, spłata dokonywana była w miesięcznych równych ratach zawierających malejącą część odsetkową oraz rosnącą część kapitałową. Ostatnia rata - wyrównująca służyć miała rozliczeniu całości zobowiązania z tytułu kredytu. Kredyt został zabezpieczony hipoteką kaucyjną ustanowioną na kredytowanym lokalu, dla którego Sąd Rejonowy w D. (…) Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW (…). Cała kwota kredytu przeznaczona została na zakup ww. lokalu mieszkalnego. Kredytobiorca A.B. dokonywała miesięcznych spłat rat kredytowo-odsetkowych zgodnie z harmonogramem.

W dniu 15 stycznia 2020 r. kredytobiorca A.B. poniosła śmierć w wyniku nieszczęśliwego wypadku.

Następcami prawnymi A.B. zostali rodzice E.F. (Pani w niniejszej sprawie) oraz F.F., dla których A.B. była jedynym dzieckiem. Spadek po A.B. rodzice nabyli na podstawie dziedziczenia ustawowego z dobrodziejstwem inwentarza po 1/2 udziału każde z nich (notarialne poświadczenie dziedziczenia z dnia 4 marca 2020 r. Rep. A nr (…).

W dniu 10 czerwca 2021 r. zmarł F.F. Jedynym spadkobiercą F.F. (dziedziczenie ustawowe z dobrodziejstwem inwentarza) jest Pani jako żona (notarialne poświadczenie dziedziczenia z dnia 22 czerwca 2021 r. Rep. A. nr (…)).

Tym samym Pani została jedynym następcą prawnym kredytobiorcy A.B.

Spadkobiercy po śmierci A.B. nie podpisali aneksu do umowy kredytu hipotecznego nr (…).

Mając na uwadze, że umowa kredytu hipotecznego nr (…) zawierała niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art. 385(1) i nast. kc dotyczące ryzyka walutowego oraz zasad indeksacji skutkujące nieważnością przedmiotowej umowy kredytu, Pani jako następca prawny kredytobiorcy A.B. w 2022 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego dla (…) przeciwko X. Bank S.A. z powództwem o ustalenie nieistnienia wierzytelności wynikającej z tytułu umowy kredytu hipotecznego nr (…). Sprawa toczyła się przed Sądem Rejonowym dla (…) Wydział Cywilny pod sygn. akt: (…).

W toku postępowania sądowego pozwany X. Bank S.A. skierował do powódki (do Pani) propozycję zawarcia ugody pozasądowej celem polubownego zakończenia postępowania (w sprawie o sygn. (…)) i kompleksowe rozstrzygnięcie o dotychczasowym związaniu umową kredytu, jej wykonywaniu i zakończeniu wynikającego z niej stosunku prawnego, a tym samym uchylenie niepewności co do roszczeń wynikających z umowy kredytu poprzez przyjęte w ugodzie rozwiązania (par 1 ust. 6 ugody).

Wyraziła Pani zgodę na zawarcie ugody w ramach, której bank zaoferował zwrot części rat kapitałowo-odsetkowych spłaconych przez kredytobiorcę.

Miała Pani świadomość, iż w razie ustalenia nieistnienia (nieważności) przedmiotowej umowy kredytu bank zobowiązany byłby zwrócić całą kwotę (wszystkie raty kapitałowo-odsetkowe, prowizję oraz inne koszty) świadczone na jego rzecz przez kredytobiorcę w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej (art. 410 kc w zw. z art. 405 kc), tym nie mniej po stronie banku powstałoby roszczenie o zwrot wypłaconego kredytobiorcy kapitału, które bank najprawdopodobniej realizowałby na drodze sądowej. Kwestią sporną byłaby natomiast ocena czy roszczenie banku nie jest przedawnione. Długotrwałość postępowań sądowych (w tym postępowania w sprawie o sygn. akt: (...)) z czym wiąże się stres i koszty, skłoniły Panią do zawarcia ugody.

W dniu 20 marca 2026 r. strony, tj. Pani i X. Bank S.A. zawarły ugodę pozasądową, w której zawarto m.in. następujące postanowienia:

W par. 1 ugody potwierdzono zawarcie umowy kredytu hipotecznego nr KH (…), wypłatę przez bank kwoty kredytu wynikającej z umowy oraz wykorzystanie przez kredytobiorcę kwoty kredytu zgodnie z celem wynikającym z umowy; strony potwierdziły ważność ww. umowy. Wskazano, iż w toku sporu toczącego się pomiędzy stronami przed Sądem Rejonowym dla (…) w sprawie o sygn. akt: (…) kredytobiorca podniósł przeciwko bankowi roszczenia w związku z zawarciem, wykonywaniem i treścią umowy, a w szczególności dochodzą roszczeń o uznanie postanowień umowy w tym zasad dotyczących ustalania kursu waluty, klauzuli ryzyka walutowego i zasad indeksacji za niewiążące na podstawie art. 385(1) i nast. kc lub stwierdzenia nieważności umowy lub o zapłatę z ww. tytułów. Kredytobiorca podniósł także zarzuty nieważności umowy bez względu na ewentualną abuzywność jej postanowień.

Kredytobiorca jest świadomy, że podniesione przez niego ww. roszczenia mogą skutkować pozytywnym dla niego orzeczeniem sądowym. Bank nie uznaje roszczeń co do zasady.

W par 2 ugody wskazano, iż w księgach rachunkowych banku na dzień 17 lutego 2026 r. wysokość zadłużenia kredytobiorcy z tytułu umowy wynosi 3.984,97 CHF, z czego kwota kapitału kredytu wynosi 3.980,75 CHF, a kwota odsetek naliczonych do dnia 17 lutego 2026 r. wynosi 4,22 CHF, co oznacza, że zadłużenie kredytobiorcy na dzień 17 lutego 2026 r. wynosi 18.364,73 PLN.

Bank zwalania kredytobiorcę z długu (umarza zadłużenie kredytobiorcy w zakresie kwoty 3.984,07 CHF, tj. w całości, a kredytobiorca to zwolnienie z długu przyjmuje.

Strony oświadczyły, że uznają umowę za wykonaną w całości i żadna ze stron nie będzie dochodziła od drugiej w przyszłości jakichkolwiek roszczeń związanych z wykonaniem umowy.

W par 3 ugody wskazano, że zawarcie ugody nie stanowi odnowienia w rozumieniu art. 506 kc.

W par 4 ugody wskazano, iż:

1. kredytobiorca uznaje, że niniejsza ugoda wyczerpuje wszelkie jego roszczenia wobec banku związane z umową kredytu oraz dotyczące zawartych w niej postanowień niedozwolonych lub innych wad mogących prowadzić do jej nieważności, w szczególności niniejsza ugoda wyczerpuje roszczenia kredytobiorcy dochodzone w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Rejonowym dla (…) Wydział Cywilny pod sygn. akt: (…).

2. mając na uwadze powyższe kredytobiorca oświadcza, że odstępuje od dochodzenia roszczeń wywodzonych z zarzutów nieważności umowy oraz abuzywności jej postanowień oraz odstępuje od powoływania się na niedozwolony charakter postanowień umowy kredytu dotyczących indeksacji, sposobu ustalania kursu wymiany walutowej oraz mogącej wynikać z tego nieważności (trwałej bezskuteczności) umowy kredytu, wyrażając jednocześnie dobrowolną i świadomą zgodę na powyższe postanowienia umowne oraz zastąpienie tych postanowień nowymi postanowieniami, wynikającymi z niniejszej ugody.

Strony zgodnie oświadczają, że:

1. nie będą występować w przyszłości względem siebie z roszczeniami wywodzonymi z treści postanowień umowy, jej zawarcia oraz wykonywania w walucie obcej, w brzmieniu sprzed zawarcia niniejszej ugody;

2. ugoda wyczerpuje wszelkie wzajemne roszczenia stron w w/w zakresie.

W par. 5 ugody strony zgodnie ustalają, że w związku z zawarciem ugody zakończą postępowanie sądowe prowadzone przed Sądem Rejonowym dla (…) Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt: (…) poprzez cofnięcie przez kredytobiorcę pozwu w całości wraz ze zrzeczeniem się roszczeń w całości oraz ustalają, że każda z nich poniesie koszty tego postępowania w zakresie dotychczas poniesionym i nie będzie żądać od drugiej strony ich zwrotu w żadnej części.

Wobec zawarcia ugody bank zobowiązuje się do wydania kredytobiorcy dokumentu stanowiącego podstawę do wykreślenia hipoteki zabezpieczającej wierzytelność banku (tzw. list mazalny).

W par 6 ugody wskazano, iż wobec zawarcia ugody bank zobowiązuje się do zapłaty na rzecz kredytobiorcy następujących kwot:

1. 10.800,00 PLN tytułem zwrotu całości/części kosztów postępowania sądowego, o którym mowa w par 1 ust. 3 ugody, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wynikających z Rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265)/Rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800) na wskazany rachunek bankowy kredytobiorcy;

2. 500,00 PLN tytułem zwrotu połowy opłaty od pozwu na wskazany rachunek bankowy kredytobiorcy;

3. 296.252,00 PLN tytułem dodatkowej kwoty stanowiącej częściowy zwrot spłaconych przez kredytobiorcę rat kredytowych na wskazany rachunek bankowy kredytobiorcy.

Nadto złożyła Pani oświadczenie uprawniające do skorzystania z zaniechania poboru podatku od umorzonej części kredytu w myśl Rozp. Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2024 r. (Dz. U. poz. 1912) wydłużającego moc obowiązującą Rozp. Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe.

Oświadczyła Pani, iż przedmiotowy kredyt hipoteczny został zaciągnięty w 100% na realizację wyłącznie jednej inwestycji mieszkaniowej, kredytobiorca zaś nie skorzystał z zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od kwot umorzonych wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na realizację innej inwestycji mieszkaniowej (zał. nr 2 do ugody).

Wszystkie kwoty wskazane w par 6 ugody zostały przez X Bank S.A. wypłacone na wskazany w ugodzie rachunek bankowy w dniu 20 marca 2026 r., zaś cofnęła Pani pozew wraz ze zrzeczeniem się roszczenia w sprawie zawisłej przed Sądem Rejonowym dla (…) Wydział Cywilny, sygn. akt: (…).

Pytanie

Czy w świetle przedstawionego powyżej stanu faktycznego Pani będąca następcą prawnym (spadkobiercą) kredytobiorcy A.B. jest zobowiązana zapłacić podatek dochodowy od osób fizycznych od kwoty 296.252,00 PLN (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt sześć tysięcy dwieście pięćdziesiąt dwa złote 00/100), tj. kwoty wypłaconej przez X. Bank S.A. na podstawie ugody pozasądowej z dnia 20 marca 2026 r. tytułem kwoty dodatkowej stanowiącej częściowy zwrot spłaconych przez kredytobiorcę rat kredytowych?

Pani stanowisko

Kwota w wysokości 296.252,00 PLN wypłacona Pani będącej następcą prawnym (spadkobiercą) kredytobiorcy A.B. przez X. Bank S.A. na podstawie ugody pozasądowej z dnia 20 marca 2026 r. tytułem kwoty dodatkowej stanowiącej częściowy zwrot spłaconych przez kredytobiorcę rat kredytowych nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych ze względu na opodatkowanie podatkiem od spadków i darowizn.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 922 kc prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej (par 1). Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (par 2).

Stosownie do art. 924 kc spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, zaś zgodnie z art. 925 kc spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

Z powyższych przepisów wynika, iż z chwilą śmierci należące do spadkodawcy prawa i obowiązki stają się spadkiem, który podlega przepisom prawa spadkowego, a data śmierci spadkodawcy ustala, kto staje się spadkobiercą oraz co wchodzi w skład masy spadkowej.

W myśl art. 1025 par.1 kc sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku, w drodze spadkobrania - Pani wstąpiła we wszelkie prawa majątkowe spadkodawcy -kredytobiorcy A.B. przysługujące jej w chwili śmierci; początkowo na zasadzie 1/2 udziału, następnie po śmierci drugiego spadkobiercy F.F. - w całości.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż wszelkie prawa majątkowe przysługujące kredytobiorcy A.B. w związku z umową kredytu nr (…) przysługują Pani, która jest jedynym następcą prawnym A.B.

Skoro roszczenie o zwrot rat kredytowo-odsetkowych świadczonych w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej nr (…) przysługiwało kredytobiorcy A.B., to roszczenie to jako prawo majątkowe weszło w skład spadku i przeszło na jej następców prawnych.

Tym samym nabycie przez Panią tytułem dziedziczenia (spadku) ww. prawa majątkowego podlegało regulacjom ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U.2026, poz.478)

Do Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego złożone zostały stosowne deklaracje podatkowe w związku z nabyciem przez Panią spadku zarówno po A.B., jak i F.F.

W związku z powyższym do przychodu z tego tytułu (z realizacji tego prawa majątkowego) nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2026, poz. 592).

Prawa majątkowe są składnikiem masy spadkowej dającym nabywcy w drodze dziedziczenia legitymację prawną do występowania z wnioskiem o ich dochodzenie i realizację - taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie: Pani jako następca prawny kredytobiorcy A.B. wystąpiła z powództwem przeciwko kredytodawcy X Bank S.A. w sprawie roszczeń wynikających z umowy kredytu hipotecznego nr (…) zawartej przez spadkodawcę A.B.

Na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wierzytelność i jej realizacja na rzecz spadkobiercy jest w istocie jednym i tym samym przychodem, który nie może podlegać opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, gdyż jako wchodzące do spadku prawo majątkowe podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Realizacja roszczenia, czyli wykonanie prawa majątkowego, jest tylko technicznym etapem jego istnienia. Nie jest to odrębny akt obrotu, ani odrębna czynność prawna.

Zatem, jeżeli roszczenie wchodzi do spadku i jako prawo majątkowe podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, to również realizacja roszczenia podlega wyłączeniu spod opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Biorąc pod uwagę powyższe wypłata przez bank w ramach zawartej ugody kwota w wysokości 296.252,00 PLN tytułem kwoty dodatkowej stanowiącej częściowy zwrot spłaconych przez kredytobiorcę rat kredytowych wypłacona Pani będącej następcą prawnym kredytobiorcy A.B. nie podlega opodatkowaniu na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2026, poz. 592) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Z ww. przepisu wynika zatem, że - co do zasady - opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną (zasada powszechności opodatkowania).

Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, 23u, 24-24b, 24c, 24e, 30ca, 30 da oraz 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Katalog źródeł przychodów, których osiągnięcie powoduje powstanie obowiązku podatkowego, został zawarty w art. 10 ust. 1 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem źródłami przychodów są m.in. inne źródła (art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy).

Katalog przychodów z innych źródeł jest zatem otwarty i zaliczyć do niego należy te przychody, które rodzą obowiązek podatkowy, a nie mogą być przyporządkowane do żadnego ze źródeł wymienionego expressis verbis w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b ustawy.

O przychodzie podatkowym z innych źródeł będzie można mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Niezależnie od powyższego wskazać należy jednak, że w art. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przewidziane zostały sytuacje, w których uzyskanie korzyści majątkowej mieszczącej się w definicji przychodu nie spowoduje powstania obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.

Zacytowany przepis dotyczy sytuacji podatników osiągających dochód (przychód), który został przez nich uzyskany na podstawie jednego z tytułów wymienionych w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jego rolą jest bowiem zapobieżenie sytuacji, w której to samo przysporzenie majątkowe powodowałoby powstanie obowiązku podatkowego w dwóch podatkach, czego skutkiem byłoby podwójne opodatkowanie tego samego przysporzenia majątkowego.

Stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U.2026, poz. 478) podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium RP lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP m.in. z tytułu dziedziczenia.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż prawo majątkowe - roszczenia wynikające z nieważności umowy kredytu nr (...) przysługujące kredytobiorcy A.B. weszło w skład spadku i przeszło na jej spadkobierców. Tym samym podlegało ono opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Pani jako następca prawny A.B. występując z powództwem przeciwko X. Bank S.A. z roszczeniami z umowy kredytu nr (…) zrealizowała tylko ww. prawo majątkowe nabyte w drodze spadkobrania i jako takie objęte już podatkiem od spadków i darowizn.

W konsekwencji wypłata przez X. Bank S.A. na Pani rzecz kwoty 296.252,00 PLN tytułem zwrotu części rat kredytowych nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Przedmiotem niniejszej interpretacji jest ocena Pani stanowiska w zakresie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W zakresie podatku od spadków i darowizn zostało wydane odrębne rozstrzygnięcie.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Reguły dotyczące opodatkowania

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592 ze zm.):

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy:

Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Jak stanowi art. 11 ust. 1 cytowanej ustawy:

Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:

• pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika – tj. takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie”;

• pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika – tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.

Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.

Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.

Dla celów podatkowych przyjmuje się, że nieodpłatne świadczenie obejmuje każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osoby, mające konkretny wymiar finansowy.

Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.

Źródła przychodów

W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Źródłami przychodów są inne źródła.

Stosownie do art. 20 ust. 1 ww. ustawy:

Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.

Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności”, wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.

Z informacji przedstawionych przez Panią wynika, że:

1. 10 października 2006 r. Pani córka zawarła umowę kredytu hipotecznego na zakup lokalu mieszkalnego;

2. 15 stycznia 2020 r. zmarła Pani córka, a spadek po niej nabyli z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia Pani oraz Pani mąż.

3. 10 czerwca 2021 r. zmarł Pani mąż. Jedynym spadkobiercą Pani męża (dziedziczenie ustawowe z dobrodziejstwem inwentarza) jest Pani (notarialne poświadczenie dziedziczenia z dnia 22 czerwca 2021 r.).

4. Tym samym Pani została jedynym następcą prawnym kredytobiorcy – Pani córki.

5. Pani jako następca prawny kredytobiorcy – Pani córki, w 2022 r. wystąpiła do Sądu przeciwko Bankowi z powództwem o ustalenie nieistnienia wierzytelności wynikającej z tytułu umowy kredytu hipotecznego.

6. W dniu 20 marca 2026 r. strony tj. Pani i Bank zawarły ugodę pozasądową, na mocy której bank zwrócił m.in. kwotę dodatkową stanowiącą spłacone przez kredytobiorcę raty kredytowe na wskazany rachunek bankowy kredytobiorcy.

Powzięła Pani wątpliwość, jakie będą dla Pani skutki podatkowe powyższej czynności.

Skutki podatkowe zawarcia ugody z bankiem przez Panią jako spadkobiercę

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje zasadę powszechności opodatkowania. Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał przy tym na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów.

Niezależnie od powyższego, w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych przewidziane zostały sytuacje, w których uzyskanie korzyści majątkowej mieszczącej się w definicji przychodu nie spowoduje powstania obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy:

Przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.

Zacytowany przepis dotyczy sytuacji podatników osiągających dochód (przychód), który został przez nich uzyskany na podstawie jednego z tytułów wymienionych w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jego rolą jest zapobieżenie sytuacji, w której to samo przysporzenie majątkowe powodowałoby powstanie obowiązku podatkowego w dwóch podatkach, czego skutkiem byłoby podwójne opodatkowanie tego samego przysporzenia majątkowego.

Zgodnie z art. 922 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795 ze zm.):

§ 1. Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.

§ 2. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

§ 3. Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.

W myśl art. 924 Kodeksu cywilnego:

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

Stosownie do art. 925 ww. Kodeksu:

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

Oznacza to, że z chwilą śmierci należące do spadkodawcy prawa i obowiązki stają się spadkiem, który podlega przepisom prawa spadkowego, a data śmierci (chwila śmierci) spadkodawcy ustala, kto staje się spadkobiercą oraz co wchodzi w skład masy spadkowej.

Na mocy art. 1012 Kodeksu cywilnego:

Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

Stosownie do art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego:

Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.

W myśl art. 1030 ww. Kodeksu:

Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku.

Zgodnie natomiast z art. 1031 Kodeksu cywilnego:

§ 1. W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia.

§ 2. Od chwili sporządzenia spisu inwentarza spadkobierca spłaca długi spadkowe zgodnie ze sporządzonym spisem.

W przedstawionych przez Panią okolicznościach sprawy, zmiana dłużnika nastąpiła z mocy prawa, gdyż z chwilą otwarcia spadku wstąpiła Pani we wszelkie prawa majątkowe spadkodawców (swojej córki i męża) przysługujące im w chwili śmierci, a zatem również te wynikające z umowy kredytowej zawartej przez Pani córkę.

Skoro już po śmierci Pani córki i męża, wystąpiła Pani – jako następca prawny – z powództwem przeciwko bankowi w sprawie roszczeń wynikających z umowy kredytu hipotecznego zawartej przez Pani córkę i w wyniku zawartej przez Panią ugody z bankiem, bank wypłacił Pani kwotę dodatkową zgodnie z postanowieniami tej ugody, to skutki wypłaty tych środków należy rozpatrywać w kontekście ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zwrot dodatkowej kwoty

Zgodnie z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1, jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, nie mające charakteru zwrotnego.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Pani skutki podatkowe z tytułu wypłaty kwoty określonej przez bank

Jak wynika z opisu sprawy, na podstawie ugody otrzymała Pani m.in. kwotę dodatkową stanowiącą częściowy zwrot spłaconych przez kredytobiorcę rat kapitałowych.

Taka operacja nie spełnia celu przychodu jakim jest zwiększenie majątku podatnika - ani poprzez zwiększenie aktywów ani poprzez zmniejszenie jego pasywów. Po stronie Kredytobiorcy (następcy prawnego) nie dochodzi do powstania przysporzenia majątkowego, bowiem bank zwraca nadpłacone środki, które wcześniej zostały wpłacone tytułem spłaty zaciągniętego kredytu. Taka wypłata będzie więc dla kredytobiorcy (następcy prawnego) neutralna podatkowo – po jego stronie nie powstanie przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Skoro więc otrzymała Pani od banku częściowy zwrot spłaconych rat kredytowych, to otrzymana przez Panią kwota nie będzie stanowiła przychodu. Tym samym - nie będzie na Pani ciążył obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych z tego tytułu.

Pani stanowisko w całości uznałem za nieprawidłowe, ponieważ choć wywodzi Pani prawidłowy skutek prawny poprzez brak opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych otrzymanej kwoty dodatkowej, to jest on oparty na błędnej argumentacji podatkowej.

Własne stanowisko oparła Pani na przekonaniu, że wypłata kwoty dodatkowej nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych ze względu na opodatkowanie podatkiem od spadków i darowizn. Z uwagi na fakt, że to Pani jako stronie pozwu i ugody przysługiwały prawa i roszczenia należne zmarłemu kredytobiorcy, to skutki wypłaty tych środków należy rozpatrywać w kontekście ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia.

Interpretacja ta rozstrzyga Pani wątpliwości wyłącznie w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, nie odnosi się do Pani skutków podatkowych w zakresie podatku od spadków i darowizn.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.

· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1. z zastosowaniem art. 119a;

2. w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3. z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”). Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA).

Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.