NFZ dostaje nowe obowiązki raportowe: cztery lata planowania i miesięczne dane o wydatkach

Lipcowa nowelizacja zasad gospodarki finansowej Narodowego Funduszu Zdrowia nie przebudowuje rocznego planu finansowego ani jego sprawozdania z wykonania. Wprowadza jednak nowy, równoległy mechanizm raportowania: NFZ ma wcześniej pokazywać planowane wydatki oraz na bieżąco informować o ich wykonaniu i przepływach finansowych. Pierwszym rokiem objętym nowymi regułami będzie 2027.

Kontekst: od zmian w formularzach do stałego monitorowania wydatków

Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 29 lipca 2026 r. (Dz.U. poz. 1021) zmienia obowiązujące od 2011 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia gospodarki finansowej NFZ. Podstawą do jego wydania jest art. 131 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W poprzednich latach zmiany koncentrowały się przede wszystkim na wzorach dokumentów finansowych NFZ, czyli tabelach używanych do budowy rocznego planu finansowego i rocznego sprawozdania z jego wykonania. Przykładowo nowelizacja z 2022 r. uchyliła dwa punkty w § 6 ust. 1 i zastąpiła załączniki nr 1 i 2 nowymi wzorami. Ustawodawca wyraźnie określił wtedy, od kiedy stosować formularze:

„Wzory określone w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, stosuje się po raz pierwszy odpowiednio do planu finansowego Narodowego Funduszu Zdrowia na rok 2023 i rocznego sprawozdania z wykonania planu finansowego Narodowego Funduszu Zdrowia na rok 2023.”

— § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 grudnia 2022 r. (Dz.U. poz. 2860)

Również w 2023 r. zmieniono brzmienie obu załączników, a więc układ rocznego planu i rocznego sprawozdania. Z opublikowanego aktu nie wynika natomiast, aby nowelizacja z lipca 2026 r. ponownie zmieniała te dwa podstawowe wzory. Jej istota jest inna: dodaje do rozporządzenia nowy § 12a oraz dwa nowe załączniki — nr 3 i nr 4.

To przesunięcie akcentu jest istotne. Dotychczasowe regulacje porządkowały przede wszystkim, jak ma wyglądać roczny plan i rozliczenie roczne. Nowe przepisy tworzą dodatkowy obieg informacji: perspektywiczny, obejmujący kolejne cztery lata, oraz bieżący, pokazujący wykonanie wydatków w trakcie roku.

Co dokładnie mówią przepisy: nowy § 12a

Kluczową zmianą jest dodanie § 12a. Przepis nakłada obowiązek na Prezesa Funduszu, czyli Prezesa NFZ, a odbiorcami informacji są jednocześnie minister właściwy do spraw finansów publicznych i minister właściwy do spraw zdrowia.

Pierwsza informacja ma charakter planistyczny. Zgodnie z § 12a ust. 1 pkt 1 Prezes Funduszu ma przygotowywać roczną informację o planowanych wydatkach Funduszu „na kolejne cztery lata”. Musi ją przekazać do 31 lipca roku poprzedzającego pierwszy rok objęty informacją, według nowego załącznika nr 3.

Przepis stanowi wprost:

„Prezes Funduszu sporządza i przekazuje ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych oraz ministrowi właściwemu do spraw zdrowia: 1) roczną informację o planowanych wydatkach Funduszu na kolejne cztery lata, w terminie do dnia 31 lipca roku poprzedzającego pierwszy rok, którego informacja dotyczy”.

— § 12a ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w brzmieniu nadanym § 1 pkt 1 nowelizacji z 29 lipca 2026 r.

W prostych słowach: nie chodzi o zastąpienie rocznego planu finansowego czteroletnim planem. Powstaje dodatkowa informacja o wydatkach, pozwalająca z wyprzedzeniem zobaczyć przewidywaną skalę finansowania w perspektywie czterech kolejnych lat.

Drugi obowiązek ma charakter wykonawczy, czyli dotyczy pieniędzy już wydanych. § 12a ust. 1 pkt 2 wymaga informacji o poniesionych wydatkach: za pierwszy kwartał — do 30 kwietnia, a potem narastająco za kolejne miesiące — do końca miesiąca następującego po miesiącu, którego dane dotyczą. „Narastająco” oznacza tu dane skumulowane od początku roku, a nie wyłącznie wynik za pojedynczy miesiąc.

„informację o poniesionych wydatkach Funduszu za pierwszy kwartał w terminie do dnia 30 kwietnia, a następnie narastająco za kolejne miesiące roku w terminie do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego informacja dotyczy”

— § 12a ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w brzmieniu nadanym § 1 pkt 1 nowelizacji z 29 lipca 2026 r.

Nowy załącznik nr 4 będzie więc podstawą okresowego raportu o realizacji wydatków, a nie rocznego sprawozdania z wykonania planu finansowego.

Co obejmują nowe formularze

§ 12a ust. 2 wskazuje wspólny zakres obu informacji. Mają one zawierać dane o wydatkach NFZ oraz o przepływach finansowych między Funduszem a podmiotami wskazanymi w art. 112aa ust. 1 ustawy o finansach publicznych. „Przepływy finansowe” to po prostu przekazywanie środków do określonych podmiotów albo ich otrzymywanie od nich.

Załącznik nr 3 pokazuje, że informacja o planowanych wydatkach będzie sporządzana w tysiącach złotych. Wzór obejmuje sumę wydatków oraz wyodrębnione pozycje finansowania związane m.in. z Unią Europejską, EFTA i Krajowym Planem Odbudowy, w tym część grantową i współfinansowanie krajowe.

Definicja „wydatku” dla tego formularza jest ważna, bo nie każdy wypływ pieniędzy z rachunku NFZ zostanie do niego zaliczony. Przypis do wzoru wyłącza rozchody, które nie mają charakteru wydatków, i podaje przykłady: środki z rachunku Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, zwroty zabezpieczenia należytego wykonania umowy lub wadiów oraz kapitałową część spłat kredytów i pożyczek.

„Rozchód środków finansowych z rachunków bankowych Narodowego Funduszu Zdrowia poza Narodowy Fundusz Zdrowia, z wyłączeniem rozchodów niemających charakteru wydatków”.

— załącznik nr 1 do rozporządzenia z 29 lipca 2026 r. — wzór rocznej informacji o planowanych wydatkach NFZ

Praktyczny skutek jest taki, że raport ma pokazywać rzeczywiste wydatki w rozumieniu przyjętym przez nowy wzór, a nie mechaniczną sumę wszystkich obciążeń rachunków bankowych Funduszu.

W części dotyczącej przepływów formularz przewiduje wskazanie nazwy jednostki przekazującej lub otrzymującej środki oraz kwot dotacji, subwencji i przepływów o podobnym charakterze ekonomicznym — osobno przekazanych i otrzymanych.

Terminy aktualizacji: trzy dni robocze i rozliczenie grudnia

Nowelizacja nie ogranicza się do pierwszego złożenia informacji. § 12a ust. 3 wprowadza obowiązek aktualizacji, jeżeli zmienią się dane o wydatkach lub przepływach finansowych.

Dla informacji planistycznej termin jest bardzo krótki: aktualizacja ma nastąpić każdorazowo w ciągu trzech dni roboczych od wystąpienia zmiany. Obowiązek ten działa jednak tylko do dnia uchwalenia ustawy budżetowej na pierwszy rok objęty daną informacją.

Dla informacji wykonawczej odrębną regułę przewidziano dla grudnia: dane za ten miesiąc mają zostać zaktualizowane do 30 kwietnia następnego roku. To oznacza, że grudniowa informacja nie zamyka się ostatecznie wraz z końcem roku; przepisy zostawiają czas na jej korektę.

Zgodnie z § 12a ust. 4 te aktualizacje również sporządza i przekazuje obu ministrom Prezes Funduszu.

Nowy § 12a ust. 5 odsyła „odpowiednio” do § 8 i § 10 rozporządzenia. Odesłanie odpowiednie oznacza stosowanie istniejących reguł z koniecznymi dostosowaniami do nowego rodzaju dokumentu. Z § 8 wynika obowiązek sporządzania i przekazywania dokumentów w postaci elektronicznej, a § 10 nakazuje sporządzać je w sposób czytelny i trwały.

„Roczny plan finansowy Funduszu, sprawozdania roczne i okresowe sporządza się i przekazuje w postaci elektronicznej.”

— § 8 rozporządzenia w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Finansów z 16 września 2020 r.

W efekcie nowe informacje i ich korekty powinny zostać wpisane w elektroniczny obieg dokumentów oraz w mechanizmy kontroli jakości danych.

Praktyczne konsekwencje dla planowania i rozliczeń

Nowe zasady stosuje się po raz pierwszy do informacji obejmujących dane dotyczące planu finansowego NFZ na 2027 r. Tak stanowi § 2 nowelizacji. Akt wszedł w życie następnego dnia po ogłoszeniu, ale obowiązek raportowy nie obejmuje danych odnoszących się do planu na 2026 r.

Nie należy zatem mylić dwóch momentów: wejścia w życie aktu i pierwszego zastosowania nowych obowiązków. Rozporządzenie obowiązuje od dnia następującego po ogłoszeniu, lecz sam § 12a ma być po raz pierwszy stosowany do danych dotyczących planu finansowego na 2027 r.

Jak może wyglądać to w praktyce? Jeżeli przy przygotowywaniu informacji czteroletniej zmienią się dane objęte raportem, NFZ będzie musiał uruchomić ścieżkę aktualizacji i przekazać nową wersję w ciągu trzech dni roboczych — o ile nie uchwalono jeszcze ustawy budżetowej na pierwszy rok objęty informacją. Z kolei przy danych o wydatkach wykonanych trzeba zapewnić comiesięczne narastające zestawienie, a po zamknięciu roku przygotować aktualizację informacji za grudzień do końca kwietnia.

Na co uważać

Po publikacji nowelizacji w pierwszej kolejności warto zweryfikować:

Kalendarz sprawozdawczy na 2027 r. — trzeba uwzględnić termin 31 lipca dla informacji czteroletniej, 30 kwietnia dla danych za pierwszy kwartał oraz terminy miesięczne dla kolejnych danych narastających.
Źródła danych — raporty muszą obejmować zarówno wydatki, jak i przepływy finansowe z podmiotami wskazanymi w art. 112aa ust. 1 ustawy o finansach publicznych.
Klasyfikację rozchodów — nie każdy wypływ środków z rachunku bankowego stanowi wydatek do wykazania według nowego wzoru.
Procedurę aktualizacji — dla danych planistycznych trzy dni robocze wymagają jasno przypisanej odpowiedzialności, szybkiego obiegu informacji i kontroli zmian.
Elektroniczną formę oraz archiwizację — przez odesłanie do § 8 i § 10 nowe dokumenty powinny być tworzone, przekazywane i przechowywane w sposób elektroniczny, czytelny i trwały.

Co to oznacza w praktyce

Od danych dotyczących planu na 2027 r. NFZ będzie raportował nie tylko roczny plan i jego wykonanie, lecz także planowane wydatki w perspektywie czterech lat.
Prezes NFZ ma przekazywać informacje równolegle ministrowi finansów i ministrowi zdrowia.
Dane o wydatkach wykonanych będą raportowane częściej: po pierwszym kwartale, a następnie co miesiąc w ujęciu narastającym.
Zmiana danych planistycznych może wymagać aktualizacji już w ciągu trzech dni roboczych.
Zespoły finansowe powinny oddzielić w systemach raportowych wydatki od rozchodów, które według wzoru nie są wydatkami.