Nowe reguły dozoru urządzeń ciśnieniowych: co zmienia nowelizacja z lipca 2026 r.

Lipcowa nowelizacja rozporządzenia o specjalistycznych urządzeniach ciśnieniowych jest znacznie szersza niż zmiany z 2023 i 2024 r. Dotyka nie tylko nazwy aktu, lecz także zakresu regulacji, dokumentacji zgłoszeniowej, definicji ciśnień oraz zasad badań — w szczególności urządzeń do podawania płynnego betonu pod ciśnieniem. Dla eksploatujących, producentów i podmiotów wykonujących naprawy oznacza to potrzebę przeglądu procedur compliance (zgodności z obowiązkami prawnymi) i dokumentacji technicznej.

Kontekst: od wąskich korekt do przebudowy zasad

Podstawowym aktem pozostaje rozporządzenie Ministra Transportu z 20 października 2006 r. W 2025 r. ogłoszono jego tekst jednolity, czyli urzędowo uporządkowaną wersję uwzględniającą wcześniejsze zmiany. Obwieszczenie wskazuje wprost, że tekst obejmował nowelizacje z 2023 i 2024 r.

Zmiana z 6 września 2023 r. była punktowa: dotyczyła wyłącznie § 15a ust. 2, a więc wymogu posiadania uprawnień przez osoby napełniające zbiorniki LPG w instalacjach zasilania pojazdów. Wprowadzała wyjątek dla określonych stacji spełniających wymagania techniczne.

„Na stacjach, o których mowa w § 128 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 24 lipca 2023 r. (...), osoby napełniające zbiorniki LPG zamontowane w instalacjach zasilania pojazdów nie muszą posiadać uprawnień, o których mowa w ust. 1.”

— § 1 rozporządzenia z 6 września 2023 r.

Prościej mówiąc: regulacja nie zmieniała zasad projektowania urządzeń, ich klasyfikacji ani trybu badań. Ustalała tylko sytuację, w której przy samodzielnym tankowaniu LPG nie jest wymagane określone uprawnienie osoby napełniającej zbiornik.

Podobny, ograniczony charakter miała nowelizacja z 1 lipca 2024 r. Zastąpiła ona brzmienie § 15a ust. 2 i rozszerzyła wyjątek na samodzielne tankowanie nie tylko LPG, ale również CNG (sprężonego gazu ziemnego) i wodoru — pod warunkiem, że chodzi o wskazane w przepisie stanowiska lub punkty tankowania.

„Osoby napełniające zbiorniki odpowiednio LPG, CNG albo wodoru zamontowane w instalacjach zasilania pojazdów (...) nie muszą posiadać uprawnień, o których mowa w ust. 1.”

— § 1 rozporządzenia z 1 lipca 2024 r.

Nowelizacja z 13 lipca 2026 r. ma inny ciężar. Zmienia § 1, § 2, § 3, § 4, § 8, §§ 18–23, § 28a oraz załącznik do rozporządzenia. Zasadniczo ma wejść w życie 23 sierpnia 2026 r. Regulacja dotycząca wysięgników urządzeń do podawania płynnego betonu pod ciśnieniem została odroczona o 12 miesięcy od ogłoszenia.

Co dokładnie mówią przepisy po lipcowej zmianie

Pierwsza, widoczna na pierwszy rzut oka zmiana to skrócenie tytułu aktu. Dotychczasowe rozwinięte określenie wskazywało osobno na projektowanie, wytwarzanie, eksploatację, naprawę i modernizację. Nowa nazwa ma brzmieć: „w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla specjalistycznych urządzeń ciśnieniowych”.

To nie jest jedynie redakcja tytułu. Nowe brzmienie § 1 ust. 1 wyraźnie porządkuje obszary regulacji. Rozporządzenie ma obejmować projektowanie, materiały i elementy używane do wytwarzania, naprawy lub modernizacji, samo wytwarzanie, eksploatację, a także naprawę i modernizację.

„Rozporządzenie określa warunki techniczne dozoru technicznego w zakresie: 1) projektowania, 2) materiałów i elementów stosowanych do wytwarzania, naprawy lub modernizacji, 3) wytwarzania, 4) eksploatacji, 5) naprawy i modernizacji – specjalistycznych urządzeń ciśnieniowych.”

— § 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia z 13 lipca 2026 r.

Istotne jest dodanie wprost materiałów i elementów stosowanych nie tylko przy wytwarzaniu, lecz również przy naprawie albo modernizacji. Naprawa to przywrócenie urządzenia do właściwego stanu technicznego, a modernizacja oznacza zmianę jego parametrów, konstrukcji lub funkcji w sposób istotny dla bezpieczeństwa. W praktyce dokumentacja materiałowa dla takich prac nie powinna być traktowana jako drugorzędny załącznik.

Zmiana zakresu urządzeń

Nowelizacja doprecyzowuje także katalog urządzeń w § 1 ust. 2. Wśród nich pozostają kotły parowozowe wraz z wyposażeniem oraz urządzenia służące do podawania pod ciśnieniem płynnego betonu, montowane na pojazdach drogowych. Ustawodawca konsekwentnie ujmuje urządzenie szeroko: razem z wyposażeniem obsługowym, konstrukcyjnym i osprzętem zabezpieczającym.

„urządzenia służące do podawania pod ciśnieniem płynnego betonu, zamontowane na pojazdach drogowych wraz z wyposażeniem obsługowym, konstrukcyjnym i osprzętem zabezpieczającym;”

— § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z 13 lipca 2026 r.

To ważne dla praktyki: compliance nie może obejmować tylko zbiornika lub pompy. Weryfikacji wymaga całość objęta definicją, w tym elementy konstrukcyjne i zabezpieczenia.

Dwie nowe definicje ciśnienia

W § 2 pojawiają się definicje:

PT — ciśnienie próbne: wartość określona przez producenta i konieczna do przeprowadzenia próby ciśnieniowej;
PW — ciśnienie robocze: maksymalna wartość ciśnienia w normalnych warunkach pracy.

Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Ciśnienie robocze opisuje granicę normalnej pracy urządzenia. Ciśnienie próbne służy kontroli jego wytrzymałości w ramach próby. Nie powinno się więc automatycznie przenosić wartości PT do instrukcji bieżącej eksploatacji ani traktować PW jako parametru wystarczającego do przygotowania próby.

Dokumentacja: papier albo elektronika, ale kompletna

Nowe brzmienie § 3 ust. 3 pozwala eksploatującemu — czyli podmiotowi używającemu urządzenie — dołączyć do zgłoszenia dwa egzemplarze dokumentacji papierowej albo jeden egzemplarz elektroniczny.

„Do zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1, eksploatujący dołącza dwa egzemplarze dokumentacji w postaci papierowej albo egzemplarz dokumentacji w postaci elektronicznej, która zawiera:”

— § 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia z 13 lipca 2026 r.

Elektroniczna forma nie oznacza zmniejszenia zakresu obowiązkowych danych. Zmienia nośnik dokumentacji, nie jej zawartość. Warto więc sprawdzić, czy elektroniczne pliki są kompletne, czytelne, prawidłowo opisane i możliwe do udostępnienia jako jeden spójny zestaw.

Nowy § 3 ust. 5a przewiduje zarazem, że do urządzeń wskazanych w § 1 ust. 2 pkt 3 nie stosuje się części wymagań dokumentacyjnych z § 3 ust. 3 pkt 3–8. Analogiczne wyłączenie wprowadzono w § 4 ust. 2 wobec części obowiązków z § 4 ust. 1 pkt 3–5. Nie należy jednak czytać tego jako zwolnienia z dokumentacji w ogóle. To wyjątek odnoszący się wyłącznie do konkretnych punktów przepisów i konkretnej grupy urządzeń.

Badania wysięgników pomp do betonu

Szczególną zmianą, która zacznie obowiązywać później, jest nowe podejście do wysięgników urządzeń do podawania płynnego betonu pod ciśnieniem. Urządzenia te pozostają objęte dozorem pełnym, czyli najszerszym reżimem kontroli technicznej.

Dla wysięgników rewizję wewnętrzną ma zastąpić powierzchniowe badanie nieniszczące. Badanie nieniszczące (NDT) to kontrola pozwalająca ocenić stan elementu bez jego niszczenia. Ma ono obejmować spawane połączenia wieży oraz ramion wysięgnika, co do zasady bez demontażu, jeżeli można zapewnić bezpieczny dostęp do badanych miejsc.

Praktyczny przykład: firma eksploatująca samochodową pompę do betonu nie powinna zakładać, że dotychczasowy plan rewizji wysięgnika wystarczy po wejściu w życie zmiany. Musi ustalić, czy dokumentacja i umowa z wykonawcą badań obejmują właściwą metodę NDT, wskazane spoiny oraz bezpieczny dostęp do konstrukcji.

Częstotliwość badań przewidziana w pozycji 20 załącznika nie ulega zmianie. Zmienia się metoda kontroli wysięgnika, a nie sam harmonogram badań dla tej kategorii urządzeń.

Na co uważać przy czytaniu nowelizacji

Po pierwsze, tekst jednolity z 2025 r. nie jest sam w sobie pełnym obrazem stanu prawnego po 23 sierpnia 2026 r. Obejmuje on zmiany z 2023 i 2024 r., ale nie lipcową nowelizację z 2026 r. Trzeba więc czytać go łącznie z rozporządzeniem zmieniającym z 13 lipca 2026 r.

Po drugie, nie wszystkie zmiany zaczynają działać równocześnie. Dotyczy to zwłaszcza wysięgników urządzeń do podawania betonu, dla których przewidziano późniejszy termin.

Po trzecie, wyjątki dokumentacyjne odnoszą się do precyzyjnie wskazanych jednostek redakcyjnych. Jednostka redakcyjna to konkretny fragment aktu, np. paragraf, ustęp albo punkt. Nie wolno rozszerzać wyjątku na obowiązki, których przepis nie wymienia.

Po czwarte, nowa możliwość przekazywania dokumentacji elektronicznie wymaga uporządkowania procesów wewnętrznych: wersjonowania plików, kontroli kompletności oraz identyfikacji dokumentów dotyczących napraw i modernizacji.

Co to oznacza w praktyce

Zaktualizuj mapę obowiązków dla każdego urządzenia. Sprawdź kwalifikację urządzenia według § 1, uwzględniając wyposażenie obsługowe, konstrukcyjne i osprzęt zabezpieczający.
Rozdziel parametry PT i PW w dokumentacji. W instrukcjach, protokołach prób i rejestrach technicznych warto jasno oznaczyć, które wartości są ciśnieniem próbnym, a które roboczym.
Przygotuj standard elektronicznej dokumentacji zgłoszeniowej. Ustal jednolity zestaw plików, sposób ich opisywania oraz kontrolę kompletności przed przekazaniem dokumentacji.
Przeanalizuj dokumentację napraw i modernizacji. Szczególnej uwagi wymagają materiały i elementy wykorzystane w tych pracach, ponieważ zostały wyraźnie objęte zakresem rozporządzenia.
Dla pomp do betonu zaplanuj przejście na NDT wysięgników. Zweryfikuj harmonogram, dostęp do spoin wieży i ramion oraz kompetencje podmiotu wykonującego badania nieniszczące.